زمین شناسی

رشته زمین شناسی یا ژئولوژی (Geology) از لغت یونانی Geo به معنی زمین و Logos به معنی علم یا منطق گرفته شده است و به معنای علم مطالعه زمین است.

زمین شناسی علمی است که در مفهوم عام خود شناخت کلیه پدیده های زمین را در بر می گیرد و در آن منشا زمین، تاریخ، ساختار زمین، مواد متشکله آن، منابع طبیعی موجود در آن و تغییر و تحولاتی که در طول زمان در آن پدید آمده است، مورد بررسی قرار می گیرد.

رشته ی زمین شناسی رشته ای پایه ای و بنیادی است و دانشجویان آن درباره علل وقوع زمین لرزه ها، آتشفشان ها، شکل گیری دره ها و کوه ها، تغییرات سنگ ها کره زمین، گستردگی و تنوع سنگ های زمین، فواید سنگ ها، لایه های سنگی زمین،  منشا زمین، تاریخ و ساختمان زمین، منابع طبیعی موجود در آن، و ده ها موضوع دیگر مرتبط به زمین مطالعه می کنند.

هدف:

رشته زمین شناسی رشته ای مادر به شمار می رود؛ به همین علت بر بسیاری از  مسائل مثل اقتصاد، نفت، محیط زیست، هواشناسی، صنعت و معدن، نفت، راه ها و … اثر می گذارد و بسیاری از علوم مختلف به آن وابسته است. این درحالی است که به رشته زمین شناسی هنوز در ایران توجه چندانی نمی شود.

افرادی که به سیاره محل زندگی خود يعنی زمين علاقه داشته و از مطالعه و بررسی آن لذت می‌برند، می‌توانند رشته زمین‌ شناسی را انتخاب کنند. مهمترين جنبه‌های مورد مطالعه در زمين شناسی عبارتند از: بررسی شکل و ابعاد زمین، بررسی فيزيکی و شيميايی زمين و مواد سازنده آن (به ويژه نفت، آب و مواد معدنی) و عوامل کنترل‌کننده شکل و ريخت زمين؛ اين رشته با علوم زیستی، شیمی، جغرافیا، هواشناسی و آب و خاک ارتباط و همخوانی نزدیکی دارد.

بازه:

• بررسی فعالیت های آتش فشان ها و گسل های فعال
• کشف منابع انرژی مثل نفت و گاز
• بررسی مناسب بودن مصالح مصرفی تونل ها ،ساختمان ها و …
• روش‌های مختلفی مانند تصاویر ماهواره‌ای و هوایی، نقشه‌برداری، حفاری، فسيل‌های بزرگ و ميکروسکوپی، لرزه‌نگاری و اندازه‌گیری‌های الکترومغناطیسی را به کار گيرند.
• مشخص کردن محل مناسب برای دفن زباله های هسته ای

زمين‌شناسی انسان را در كشف منابع زير زمينی (حامل‌های انرژی، آب، مواد معدنی از قبيل طلا و نقره، مس، آهن، سنگ‌های ساختمانی و…) و استفاده استراتژيک از آن‌ها ياری می‌دهند. همچنين مديريت منابع زمين همچون آب از اهداف زمين‌شناسان است و از اين رو افرادی که به مسائل سدسازی علاقه دارند، می‌توانند در اين رشته تحصيل کنند.

توانایی ها و ویژگی های شخصیتی:

با توجه به کمیت و کیفیت درس هایی که در این رشته تدریس می گردد و همچنین شرایط کاری که فارغ‌التحصیلان این رشته بعد از فراغت در آن مشغول فعالیت هستند، ایجاب می کند که داوطلب از توان و دانش بالایی در زمینه‌های زمین شناسی و دروس علوم پایه از قبیل: ریاضی، شیمی و فیزیک برخوردار باشد.
در این رشته واحدهایی هست که می بایست در صحرا و بیابان انجام شود، لذا شرایط جسمانی مساعد، قدرت تحمل شرایط سخت کاری، قدرت تجزیه و تحلیل و قدرت تصمیم گیری سریع از شرایطی هستند که برای داوطلب مطلوب به حساب می آیند.

MBTI

ESFJ  – از آنجایی که ویژگی‌های کنسول‌ها به شدت بیان می‌شود و با حس عملی و نیروی اجتماعی همراه است، مشاغلی که آنها را رضایت‌بخش‌تر می‌دانند معمولاً حول بهترین استفاده از این ویژگی‌ها می‌چرخد. کنسول ها به خوبی سازماندهی شده اند، از ایجاد نظم و ساختار در محل کار خود لذت می برند و اغلب در محیط هایی با سلسله مراتب و وظایف واضح و قابل پیش بینی بهترین کار را انجام می دهند. یکنواختی و کار معمولی برای تیپ شخصیتی کنسول چالشی نیست، زیرا آنها از انجام کاری که باید انجام شود خوشحال هستند.

گرایش ها

رشته زمین شناسی هم در مقطع کارشناسی ارشد و هم در دکتری در ایران تدریس می شود. فارغ التحصیلان کارشناسی رشته زمین شناسی می توانند در صورت تمایل و شرکت در آزمون کارشناسی ارشد و کسب نمره و رتبه لازم در رشته های پترولوژی، زمین شناسی اقتصادی، زمین ساخت (تکتونیک)، آب زمین شناسی ، چینه نگاری و دیرینه شناسی، رسوب شناسی و سنگهای رسوبی، زمین شناسی نفت، زمین شناسی مهندسی، زمین شناسی زیست محیطی، زمین شیمی، سنجش از دور زمین شناختی ادامه تحصیل دهند.

گرايش هيدروژئولوژی يا زمين شناسی آب (Hydrogeology): در اين علم به بررسی منشا آب‌های زيرزمينی، کيفيت و کميت اين آب‌ها و گسترش و حرکت آن‌‌ها در سفره‌های آبدار پرداخته می‌شود.

گرايش زمين شناسی مهندسی (Engineering Geology): به روش‌های مختلف محاسباتی، صحرايی، اکتشافی و مدل‌سازی، تاثير محيط زمين‌شناسی را بر سازه‌های مهندسی يا پروژه عمرانی مشخص می‌كند و راه‌حل‌های مناسبی جهت کاهش یا برطرف کردن خطرات احتمالی ارائه می‌دهد. زمين شناسی به دو صورت بر سازه‌ها تاثيرگذار است: يکی مواد زمين‌شناسی (سنگ، خاک، و آب) و ديگری مخاطرات زمين شناسی (حرکات دامنه‌ای، زمين‌لرزه، سيل و…). زمين شناسی مهندسی به بررسی نقش سازه‌ها در تحريک و تغيير محيط زمين شناختی نيز می‌پردازد

رسوب شناسی: در اين گرايش به بررسی رسوبات سازنده محيط‌های مختلف زمين‌شناختی پرداخته می‌شود. اکتشاف نفت و گاز و تعداد زيادی از مواد معدنی با مطالعات رسوب‌شناسی ارتباط عميقی دارند.

زمين شناسی اقتصادی: بررسی شرايط ژنز (تشکيل) مواد مختلف معدنی، بافت و ساخت مواد معدنی، پراکنش مواد معدنی و عوامل موثر بر اين پراکنش، ريخت‌شناسی کانسارها، روش‌های مختلف اکتشاف کانسارها و در نهايت توجيه فنی و اقتصادی برداشت مواد معدنی از عمده کارکردهای اين گرايش از زمين‌شناسی محسوب می‌شوند.

تکتونيک: اين گرايش از زمين شناسی به بررسی نيروهای زمين‌ساختی ناشی از جابه‌جايی قاره‌ها و تاثير آن بر تغيير شکل پوسته زمين و ايجاد چين‌خوردگی‌ها و گسل‌ها و عوامل پيدايش زمين‌لرزه‌ها می‌پردازد. فارغ التحصيلان اين رشته در اکتشافات شرکت نفت، سازمان زمين‌شناسی، وزارت نيرو و موسسه ژئوفيزيک، مشغول به کار می‌شوند.

زمين شناسی نفت: اين گرايش از زمين‌شناسی به بررسی منشا، پيدايش و مهاجرت نفت و گاز و همچنين اکتشاف اين ذخاير می‌پردازد. اکتشاف مخازن نفت و گاز از مهمترين وظايف فارغ‌التحصيلان اين رشته است.

زمين شناسی زيست محيطی: يکی از گرايش‌های زمين شناسی است كه تاثير زمين بر ايمنی و سلامت انسان را مورد بررسی قرار می‌دهد. زمين‌شناسی پزشکی يکی از زيرشاخه‌های زمين شناسی زيست محيطی است و امکان ادامه تحصيل در اين رشته در ساير کشورها وجود دارد. در کشورهای توسعه يافته، تقریبا هیچ پروژه‌ای بدون تایید استانداردهای زمين شناسی زيست محيطی امکان اجرا ندارد.

چينه و فسيل شناسی: بررسی توالی طبقات رسوبی در زمان‌های مختلف زمين شناسی به منظور پی بردن به تاريخ حوادث زمين و تكامل موجودات از مهمترين کارکردهای اين گرايش است. بررسي فسيل‌ها به صورت نمونه‌های دستی (ماکروفسيل) و نمونه‌های ميکروسکوپی (ميکروفسيل) که در اکتشاف نفت از اهميت زيادی برخوردار است، توسط فارغ التحصيلان اين گرايش انجام می‌شود.

سنجش از دور و GIS زمين شناختی: جديدترين و شايد پرطرفدارترين گرايش زمین شناسی است که با مطالعه عکس‌های ماهواره‌ای و سيستم‌های GIS و GPS به مطالعه زمين (آب‌های سطحی و زيرزمينی، فرونشست زمين، زمين لغزش‌ها، تغييرات درياها، اکتشاف مواد معدنی و…) می‌پردازد.

علاوه بر این هریک از گرایش های مقطع کارشناسی ارشد در مقطع دکتری تخصصی تر شده و به علاقمندان آموزش داده میشود

دانشگاه های ایران در حوزه زمین شناسی

• دانشگاه ارومیه
• دانشگاه اصفهان
• دانشگاه بوعلی سینا
• دانشگاه بیرجند
• دانشگاه بین المللی امام خمینی
• دانشگاه تبریز
• دانشگاه تهران
• دانشگاه خوارزمی تهران
• دانشگاه دامغان
• دانشگاه زنجان
• دانشگاه سیستان و بلوچستان
• دانشگاه صنعتی شاهرود

دروس پایه و تخصصی

دروس پایه رشته زمین شناسی

ریاضی۱ – ریاضی۲-فیزیک پایه۱-فیزیک پایه۲-  شیمی عمومی- آزمایشگاه شیمی عمومی- مبانی کامپیوتر آمار مقدماتی

دروس اصلی رشته زمین شناسی

• دیرینه شناسی ـ ماکروفسیل
• سنگ های رسوبی
• سنگ های آذرین
• سنگ های دگرگونی
• زمین شناسی فیزیکی
• زمین شناسی تاریخی
• بلورشناسی نوری
• مبانی کانی شناسی
• رسوب شناسی
• ریز دیرینه شناسی
• چینه شناسی
• زمین شناسی ساختاری
• زمین ساخت
• فتوژیولوژی
• مبانی زمین شیمی
• زمین فیزیک
• نقشه برداری
• سامانه اطلاعات جغرافیایی

دروس تخصصی رشته زمین شناسی

زمین شناسی ایران

عملیات زمین شناسی ایران

زمین شناسی اقتصادی

زمین شناسی نفت

آب های زیرزمینی

زمین شناسی مهندسی

زمین شناسی صحرایی

متون علمی زمین شناسی

زمین شناسی زیست محیطی

سنجش از دور

بازار کار رشته زمین شناسی

بازار کار در هر شرایطی به تعداد قابل قبولی زمين شناس نیاز دارد زيرا در هر پروژه عمرانی نياز به مطالعات زمين شناسی است و اقتصاد ايران مبتنی بر نفت و گاز و معادنی بنا نهاده شده که در زمين قرار دارند و بايد ابتدا آن‌ها را به روش‌های زمين شناختی کشف کرده و سپس استخراج نمود. به علاوه مطالعات منابع آب که يکی از با ارزش‌ترين منابع حياتی در خشکسالي‌هايی اخير به حساب می‌آیند، توسط متخصصان هيدروژئولوژی صورت می‌گيرد.

برخي از فعاليت‌های زمين‌شناسی نياز به عمليات صحرايی چند روزه و اقامت در کمپ‌های صحرايی دارند و از اين رو استخدام خانم‌ها در مشاغلی که با چنين فعاليت‌هايی سر و کار دارند اندکی به سختی صورت می‌گیرد. 

علاوه بر موارد بالا ، فارغ‌ التحصیلان‌ مقطع‌ کارشناسی‌ رشته‌ زمین‌ شناسی‌ قادرند نقشه‌ های‌ زمین‌ شناسی‌ ، معدنی‌ و جغرافیایی‌ را مطالعه‌ نموده‌ و اطلاعات‌ آن‌ ها را استخراج‌ کنند و با گروه‌ های‌ اکتشاف‌ معدن‌، آب‌ یابی‌ و بهره‌ برداری‌ از آب‌ های‌ زیرزمینی‌، همکاری‌ کنند. هم چنین می توانند در کارهای‌ صحرایی‌ و کارگاهی‌ مهندسین‌ ژئوتکنیک‌ و ژئوفیزیک‌ فعالیت‌ داشته‌ باشند و کانون‌ های‌ خطر، همانند مناطق‌ زلزله‌ خیز، آتشفشانی‌ و … را مشخص‌ کنند. با توجه‌ به‌ توانایی‌ هایی‌ که‌ فارغ‌ التحصیلان‌ رشته‌ زمین‌شناسی‌ دارند، وزارتخانه‌ های‌ صنایع‌ و معادن‌، نفت‌، نیرو، راه‌، جهاد کشاورزی‌، علوم‌ و آموزش‌ و پرورش‌ و همچنین‌ شرکت‌ ها و موسساتی‌ مانند ذوب‌ آهن‌، سازمان‌ زمین‌ شناسی‌ کشور، شرکت‌های‌ مرتبط‌ با فعالیت‌ های‌ سد سازی‌، آب‌ یابی‌، حفر تونل‌، راهسازی‌، اکتشافات‌ آب‌ و نفت‌ و معادن‌، بخش‌ های‌ مرتبط‌ با تهیه‌ نقشه‌ های‌ زمین‌ شناسی‌ و معدنی‌، آزمایشگاه‌ های‌ سنگ‌ شناسی‌ و زمین‌ شناسی‌ و در مجموع‌، کلیه‌ مراکزی‌ که‌ در ارتباط‌ با موضوع‌ زمین‌ فعالیت‌ می‌کنند، می‌توانند زمینه‌ های‌ اشتغال‌ و فعالیت‌ فارغ‌ التحصیلان‌ رشته‌ زمین‌ شناسی‌ را فراهم کنند.

سطح درآمد:

درآمد رشته دانشگاهی زمین شناسی بیش از هر چیز دیگری به محل اشتغال بستگی خواهد داشت. زمین شناسانی که در سازمان های دولتی استخدام می شوند، مطابق با قانون کشور حقوق می گیرند. حقوق و درآمد فارغ التحصیلان این رشته که در مراکز خصوصی مشغول به کارند متفاوت بوده و می تواند از کم تا زیاد باشد. میزان درآمد رشته دانشگاهی زمین شناسی در مشاغل خصوصی تا حد زیادی به میزان مهارت و تخصص فرد و نوع قرارداد صورت گرفته با کارفرما وابسته می باشد.

مهاجرت

زمین شناسی در بيشتر کشورهای دنيا دارای اهميت بسيار زيادی است؛ چرا که اقتصاد بيشتر کشورهای جهان به‌ طور مستقيم و يا غيرمستقيم به منابعی بستگی دارد که از زمين به دست می‌آيند. زمين‌شناسی در سه کشور ايالات متحده، استراليا و انگلستان سرآمد ساير کشورهاست.

متوسط درآمد سالانه کارشناسان زمين شناسی در ايالات متحده ۸۲500 دلار (برای همه مشاغل 33840 دلار) در سال ۲۰۱۰ و مطابق با آخرین آمارها در سال ۲۰۱۳، 84200 دلار بوده است که درآمد بسيار بالايی است. پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهند که میزان استخدام زمین‌شناس‌ها در ايالات متحده بین سال‌های ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۰، رشد ۲۱ درصدی خواهد داشت. بنابراين بيشتر دانشگاه‌های ايالات متحده از نظر رشته‌های علوم زمين قوی هستند و پذيرش دانشجو در آن‌ها از اهميت زيادی برخوردار است.

دانشگاه های مطرح دنیا در زمین شناسی:

• موسسه فناوری فدرال زوریخ – سوئیس
• دانشگاه آکسفورد – انگلیس
• دانشگاه MIT – آمریکا  
• دانشگاه کمبریج – انگلیس
• دانشگاه کالیفرنیا (برکلی) – آمریکا

افراد مطرح و تاثیرگذار این رشته:

• لرد کلوین
• آندریا موهوروویچ
• جان فرانسیس ریشتر